Suicide Sensor
Voilà donc Honoré d’O investissant Kiosk, ou plutôt ce kiosque tout proche de l’Académie royale des beaux-arts de Gand, initiative d’expositions de cette école supérieure, à laquelle Raphaël Van Lerberghe participa également voici peu de temps. Le lieu, ô combien singulier, a quelque chose de magique. L’installation qu’Honoré a spécifiquement conçue pour cette exposition en aquarium (on visite en effet d’un regard périphérique, hors kiosque, et l’on regarde au travers de ses vitres) est tout aussi prodigieuse en ce que, d’abord, elle tient de l’apparition d’un prodige, d’un être surnaturel, dressé comme un condottiere, monstrueux et ludique, mécanique et fantastique. Une statue en pied, ou plutôt en table à roulettes, composée d’éléments divers, objets manufacturés, aussi hétéroclites que des tubes de pvc, des rouleaux de papiers WC, des coudes de plomberie, un tapis de camping, un arrosoir, un casque, des balles multicolores, des entonnoirs, des flacons de verre ou de plastique. Soit un surprenant collage qui, précise l’artiste –et Inge Brackmaen dans un texte critique paru récemment dans H.ART – ne concède rien à une quelconque réactivation d’un concept post-conceptuel, mais serait plutôt à considérer comme une peinture dans l’espace.
Et les métaphores pourraient aller bon train, l’artiste collant les mots comme les objets avec une étonnante faculté d’épaissir le mystère, tout en l’enrichissant des sens les plus divers. Voici ce personnage inquiétant, « déguisé comme un délit, qui se greffe (comme un anti-parasite) et se camouffle dans le contexte », le voici « fiston qui montre ses muscles et porte déjà un bonnet de dirigeant, une casquette de capitaine ». Est-il « punisseur à la seringue empoisonnée » Il est vrai que le bougre, ce fanfaron du kiosque ou du Kiosk, porte sur son ventre une « pompe professionnelle pleine de pesticide ». D’ailleurs, le titre de l’oeuvre le confirme, ce serait bien un aveugle et suicidaire terroriste, prêt à faire exploser sa bombe ventrale au cœur de la ville. A moins qu’ « ange gardien », il soit là « pour tempérer toutes sortes de moeurs agressives », bardé de caméras de surveillance, « baby-sherrif » dans son environnement de bureau métalliques, aux tiroirs qui vomissent les fiches analytiques tandis que s’écoutent les conversations téléphoniques. Flic ou machine, ou terroriste qui agit comme une mécanique, sensor, donc capteur, se rapproche de censeur, celui qui censure, qui châtie. Quelle énergie puise-t-il, ce capteur ? Son bras et mécanique et s’arme régulièrement, les doigts frappant l’ampoule électrique qui pend au plafond, la faisant balancer dans l’espace. De quelle force supérieure se nourrit-il là, ou de quelle idéologie imprimée dans le grand livre qui gît à ses pieds ? À ses pieds ? Il n’en a pas : « le bambin n’a pas de pieds car le père-la-kermesse en a huit », précise encore l’artiste. Il se contente d’un moignon, sur lequel croît une plume tandis que jour après jour se racorne la feuille de platane qui fait office d’étoile sur son casque. Inquiétant mais ubuesque, il incarne la société robotisée et consumériste, les jeux dangereux et les rires grinçants, le terroriste suicidaire ou l’ange gardien d’une civilisation sécuritaire. « Nous sommes entrés dans des sociétés de contrôle qui fonctionnent non plus par enfermement, mais par contrôle continu et communication instantanée », écrivait Gilles Deleuze dans « L’image-temps ». Et faut-il rappeler ce qu’écrivait récemment évoquant l’automate, alors qu’il étudie les images vidéos qui font nouvelle image ? « À chaque société correspond sa machine. La nôtre est celle de l’ordinateur. Et le panopticon, cher à Foucault, de la société disciplinaire est devenu cybernétique… Face aux formes prochaines de contrôle incessant en milieu ouvert, il se peut que les plus durs enfermements nous paraissent appartenir à un passé délicieux et bienveillant. La recherche des universaux de la communication a de quoi nous faire trembler. Il suffit de regarder autour de nous pour voir que nous sommes… regardés. Le contrôle, c’est l’image. Et l’image, c’est l’automate ». C’est qu’il est bardé de caméras de surveillance, notre Sensor, face auquel on ne sait plus ce qui est vrai, ce qui est faux, « entreprise familiale à lui tout seul, rompu à l’action ». « On aurait tort d’accuser la seule caméra, qui n’est après tout qu’un automate parmi d’autres, fut-il stratégique. La surveillance ne se réduit pas qu’à la vidéo. Tout ce qui laisse une trace électronique lui semble propre à nourrir sont appétit cannibale… Voici venir le temps de la « data-surveillance » par où notre avenir proche est voué au cauchemar ».
C’est tout cela que véhicule, au bout de ses doigts de pvc, l’image de ce Terrorist Suicide sensor.
Het credo (alias de poëtica) van een Suicide Sensor
“Het labyrint is de juiste weg voor hem, die nog altijd vroeg genoeg op zijn bestemming aankomt.” Walter Benjamin
Proloog
De inspanning die een gesuggereerde opdracht vraagt, zou toegang kunnen verschaffen tot het leren lezen van deze improvisatorische methode van beeldend vertellen, die vooral de gevoeligheid van de onderliggende krachten en zwakheden van de hedendaagse beschaving blootlegt in een poging, die lijf krijgt, een fles in een boodschap van water, een natte prop in het bericht, ter verdraaiing van de conformistische feiten, waartegen kleine constellaties of grotere methodes van microklimaatbeheersing een bewustzijn in stand houden waar de onderdelen dankzij de volledige kennis van elkanders identiteit een evenwicht zoeken, gebrek aan assertiviteit op korte vragen vormt voor de gemeenschappelijke taal van de afhankelijkheid geen probleem, ook niet in het meervoud, dat zich in een ander hoofdstuk aansluit bij het vraagstuk van de nog ‘echtere’ beeldende taal, de vraag ‘is het een vraagstuk?’ noemt bv. hoofdstuk 3, 3 noemt 4, vraag noemt hoofd, zes is acht, lik op stuk, en o is tien op tien, de utopische quest naar controle over zelfregulerende energie treedt vaker dan vroeger op, buiten het terrein van de alchemie, in de totale verkaveling.
Ter zake tot het rondpunt van de catharsis
De suicide sensor is niet eenzaam of alleen, hij staat niet als een buitenaards wezen in een mogelijk vijandige wereld. Een zoontje? en een engelbewaarder? vormen samen met hem een volledig familiebedrijf, bedreven in actie, ze staan op de scène als één plankenvullende redding, verkleed als misdrijf, die zich bovendien ent (als antiparasiet) en camoufleert in de context. Dan ontstaan er bv. weer speelgoed en kunst, tentoonstelling en goed en kwaad, met mis en juist, en ha en ah. Het zoontje toont zijn spieren en draagt al een leidersmuts, een kapiteinspet, hij wordt een straffe gifspuiter, zijn lichaam is al een volgroeide professionele pesticidepomp, als een roeping, het zuurstofmasker van de bange pa is op zijn hoede, de peuter heeft geen voeten want papa-kermis heeft er acht. De glasheldere engelbewaarder, baby-sheriff, gekristalliseerd uit spiritueel vocht, verzacht allerlei agressieve zeden, hij schept een schaaltje ongeboren leven, en is tevreden met één stompje been, waarop een veer groeit. De ster op zijn helm is een pas ontloken platanenblad dat elke dag verschrompelt. De suicide fear sensorist heeft een zendertje voor een constante verbinding met de hemelse terroristenleider, elektriciteit wordt afgetapt, elektriciteit is een snoepdoos, ich bin, und mein Kasten hat Laden.
De installatie kan worden geïnterpreteerd als één grote sensor of de uitbeelding van de leefwereld van een sensor, wat als een opdracht klinkt, want hoe kunnen we ons (via de zichzelf tentoonstellende cultuur) inleven in de fantasie die gelooft dat sensoren zich bewust zijn van hun bestaan, of ons inleven in de kriebels van sensoren die ogenschijnlijk geen problemen hebben met begrippen als reflectie, netto-opbrengst en manifestatiedrang, maar wel vliegensvlug een wonde kunnen leggen op een vinger - een doorgeefluik kan in tegenovergestelde richting functioneren! - het leven ‘verraden’ kennen we, begrijpelijkerwijs, met het gemak van een ontkenning, of van een bevestiging in de kordate zone van het opdringerige klimaat waar communicatie graag communiceert over communicatie, maar nooit te biecht gaat in een dieper ritueel, in hoge warme luchtlagen of in kleine posttraumatische stofdeeltjes op het werkvlak, perfect gedeeld leed geeft evenwaardige proporties blijdschap, techniek staat dicht bij de media, de media staat dicht bij de mens, kom staat dicht bij com (de oude spelling behoudt haar digitale startblokken) de religie ligt onder een nieuw geloof, ze ligt in de communie van een nieuw belang, in de lade van de tafel liggen aantekeningen - liegt een plan - waarop een constructie uitgetekend staat van een tafel die met één poot trapt naar voorbijgangers, werken voor een sensor betekent activeren, maar verraad een vraag inblazen omdat je ontdekt hebt dat je haar leven kunt inblazen – uit ondervinding concludeer ik dat leven blazen is - is een dun idee die de ademende verwondering misbruikt om een creatie te kunnen stelen, met in het achterhoofd een voorhoofd, gemeenschappelijke plaats voor patenten en inwisselbare schijnheiligheid, die een stap vooruitzet als een sensor een stap terugzet, bij bv. zoveel menselijke culturele interesse, elk voorbeeld vervult de natuurlijke wens van een ‘begrip’ en de gekwalificeerde functie van een geëngageerd gevoelig oog, het apparaat is gespecificeerd, het heeft een serienummer, de datum is geijkt en het ijkingnummer bekend, de geldigheidsdatum zonder zelfkennis of opleiding wordt het toneel van speculatie, want het ‘onbemand’ apparaat overtreedt de wetten van plaats, data, feiten van de mens.
Figuratief kun je bij dit beeld uitgaan van een didactische figuur, a possible suicide self-terrorist lampadaire (sensor), die in een uiterste staat van waakzaamheid en afwachting een stoere en overmoedige positie inneemt, een halt-stop-start-pose om toe te slaan in het hart van de aandacht. En als hij toeslaat bestaat zijn plotse uithaal uit niet meer dan een onverwachte, meer onverwachtse dan dappere tik tegen het lampje dat de zaal verlicht, een wolk van ocharme-weinig-charme, en terwijl het verder brandend dapper lichtje heen en weer zwaait keert de stoerdoener onmiddellijk terug tot zijn gezwollen houding van ingehouden beheersing, verkleed als argwanende kermismolen, doch goed gerestaureerd met de portretkunstige passie voor historie en voor succes van erfgoed, het psychologische moment van de aanval wordt zorgvuldig berekend, uitgekozen spieren, parate organen, mogelijke bompakketten, camouflage, technocratische stilte, vluchtauto met ontsnappingsroute, tactiek, verstopping en vrouwelijke weelde, voorsprong en voelsprieten vormen één zwijgend geheel, de materiële en inhoudelijke figuur vormt één wezen, één god één, monoclitoris, of gewoon monolithisch, en een juist aangebrachte rol toiletpapier, die erg opzichtig is in de buik van deze hallelujafilosofie, maar dus verdwijnt in het samenspel van de balancerende extroverte mede-attributen, mag je als de agenda van de inwendige schepper beschouwen, en in een identieke schaduw van de eerste rol kun je een dubbele agenda vermoeden, schepper en sensor verworden, herschepper en een beeld naar zijn gelijkenis zijn in vergadering, de sluwheid van onmiskenbare eerlijkheid in de aperte leugen, of de volle waarheid van onze inzet - flash back: opus operandi, de daad van het werken, herhaalt zich en resulteert: Collectief Ontslag¡ -, het proces, dat zich vanaf de geboorte niet in één deontologische tel kan tonen, toont zich dus in de sfeer van wachten, aftellen, het betrekt de volledige omgeving bij zijn globale staat van pauze, en in die spanning suggereert het een opbeurend feit, want elke artistieke redenering heeft behoefte aan animatie, de ‘kennelijke’ gebeurtenis, de aankondiging van een explosie met voorspelbare rampzalige gevolgen, is in eerste humane instantie niet meer dan een tik van een klok, die staat ligt of valt voor een idee dat rondhuppelt als een ingeving, of als een metaforisch besef, het semantische licht of de wijsheid, die de kinderlijke vraag stelt of de coherente betekenis (der dingen) niet in slaap gevallen is terwijl de tekst verder snurkt, want buiten de ambitieuze muren van het instituut wordt een steeds actiever sleutelwoord ‘gelijktijdigheid’ alomtegenwoordig, met verschrikkelijk geduld en getemperd gezoem neemt het ‘engagement’ telkens opnieuw dezelfde versteende houding aan van het oeroude weten van het ingeslapen bewustzijn, in de hoop op positieve spierversterkende verandering, wachtend op het definitieve signaal, om de aanslag af te blazen of uit te voeren, in een accidenteel ‘plots’, als een operatie die klaarstaat/stond om de gekwetsten te repareren, herstel organiserend, door wij mensen, met klacht vuur borstels en hoop de syntaxis vermijdend, en we begrijpen het, we modderen verder in de droogte, we spannen ons in tussen meridianen en in de nattigheid, in wil en multinationale landenploegen, we drommen en dromen, persen lucht en verrassing in zonnewendes en ijstijden, met sterspelers in het firmament, de welvaart verlangt zijn deelnemers. Mens. Omdat achter mens een punt staat wil dit niet zeggen dat hij voor zijn geboorte al in goede gezondheid verkeerde.
(De meubels van de weefselkunde vliegen uit de histologische ramen.)
Addendum Bij alles wat ik maak en toon, hoop ik de gedachte over te brengen dat iedereen die creëert en actief is in een genoegen en er vreugde aan beleeft, ondertussen ook leed en ongeluk berokkent aan (on)bekende derden (en vierden... onwaarneembare vijfden), nu en later, dichtbij en ver rond het nu, vooral in de andersoortige tijd, buiten de logische lineaire samenhang van tikkende seconden, oor-, oogzaak en gevolg. Zoals hopelijk ons beperkt menselijk inzicht, dat schonere prioriteiten had kunnen koesteren, ons dit nog op ‘tijd’ ter kennis zal brengen, is het bestaan in samenhang een ander ding - geruststellender dan de existentie waarvan wij ons bewust zijn.
Honoré d’O
|
|
